Nội dung giới thiệu

Thông tin di tích

Đây là một xóm nhỏ có diện tích tự nhiên chưa đến 1km2, bao quanh là cánh đồng lúa. Trong các thời kỳ kháng chiến cho đến nay, số hộ dân sinh sống ở đây dao động khoảng từ 7 đến hơn 10 nhưng thành tích kháng chiến thì to lớn, hiếm nơi nào có quy mô tự nhiên tương tự mà có được. Trước năm 1945, người dân xóm Mồ Côi hăng hái tham gia lực lượng chính trị, cùng với Nhân dân Trường Lệ nói riêng, Hội An nói chung đánh đuổi kẻ thù, giành chính quyền thắng lợi. Vào năm 1947, buổi đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, người dân trong xóm tích cực đóng góp nhân tài, vật lực cho cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, tiêu biểu là phong trào chống địch cướp lúa vào đầu những năm 1950, rồi tự gánh số lúa này xuống An Mỹ tập kết trước khi đưa vào vùng Tiên Đỏa phục vụ kháng chiến; đồng thời tích cực tham gia lực lượng vũ trang Hội An và du kích địa phương để trực tiếp đánh địch. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nơi đây với vị thế hiểm yếu cùng với tấm lòng trung kiên của người dân với cách mạng, Thị ủy Hội An đã xây dựng thành một hậu cứ quan trọng. Tháng 3/1966, Thị ủy Hội An chủ trương thành lập Ban cán sự công tác nội ô do đồng chí Trương Minh Lượng, Phó Bí thư Thị ủy, làm Trưởng ban và đặt cơ quan tiền phương tại xóm Mồ Côi. Từ đây, trong vai thầy thuốc và thầy bói, đồng chí Trương Minh Lượng thường xuyên ra vào nội ô nắm bắt tình hình, xây dựng và chỉ đạo mạng lưới cơ sở hoạt động, tạo điều kiện để ta đánh nhiều trận lớn vào nội ô. Tiêu biểu là việc lôi kéo được Nguyễn Cho, lính gác ngục ở nhà lao Hội An và cũng là người con của xóm Mồ Côi. Nguyễn Cho đã cung cấp những thông tin quan trọng để ta có phương án tấn công ít tổn thất nhất khi đánh vào nhà lao Hội An đêm 14/7/1967. Ngày 18/10/1967, địch bất ngờ tấn công vào trong xóm. Tình hình diễn biến quá nhanh khiến người dân cũng như lực lượng phòng vệ không kịp xoay xở. Dù đã cố gắng chống trả, lực lượng của ta không thể cầm cự lâu vì địch quá mạnh. Đồng chí Trương Minh Lượng và cơ sở cách mạng tại đây vẫn kiên cường bám trụ, giữ vững phong trào và góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh của Hội An. Xóm Mồ Côi được xem là một địa chỉ đỏ tiêu biểu, ghi dấu tinh thần kiên trung và sự hy sinh thầm lặng của người dân địa phương trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.